Gebrek aan voldoende bewijs

Bert Stap

In de rechtspraak wordt iemand, indien er sprake is van gebrek aan voldoende bewijs, vrijgesproken. Gelukkig wordt in ons rechtsstelsel het principe gehanteerd dat iemand onschuldig is tot het tegendeel bewezen is. Dit is dan ook gelijk het mooie van ons rechtssysteem. Je hoeft zelf niet te bewijzen dat je onschuldig bent. Een ander (meestal het openbaar ministerie) moet aantonen dat je schuldig bent. Men heeft de plicht om voldoende bewijs te verzamelen. Bij een arbeidsongeval ligt dat echter anders. Wanneer een medewerker van een bedrijf een arbeidsongeval krijgt, dan moet de werkgever aantonen dat hij alles gedaan heeft om dit ongeval te voorkomen. Gelukkig spreekt hier de Arbowetgeving dan wel van een redelijkerwijs principe. Dus met andere woorden een werkgever moet alles gedaan hebben wat redelijkerwijs van hem verwacht mag worden. Bij een arbeidsongeval wordt door de inspectie SZW aan de werkgever gevraagd om aan te tonen dat hij alle risico’s goed in kaart heeft gebracht en heeft gereduceerd voor zover als dat mogelijk was. Als bepaalde gevaren niet gereduceerd konden worden, moet de werkgever kunnen aantonen dat er voorzien is in voldoende instructies en procedures. Men noemt dit ook weleens dat de werkgever ‘goed huisvaderschap’ betracht moet hebben. Hierbij ligt de bewijslast dus bij de werkgever. We noemen dit ook wel de omgekeerde bewijslast.

Bij de machineveiligheidswetgeving wordt een zelfde principe gehanteerd. Een fabrikant moet kunnen aantonen dat hij een veilige machine ontworpen, gebouwd en geleverd heeft. Het opperen / aangeven dat de machine al jaar en dag op dezelfde manier gebouwd wordt en dat er nog nooit eerder iets met een machine gebeurd is kan een deel van de bewijslast zijn (we noemen dit het historische argument), maar zal zeker niet als afdoende bewijs geaccepteerd worden. In principe logisch. Iedereen weet dat in het verleden behaalde resultaten niet gezien kunnen en mogen worden als gegarandeerde resultaten voor de toekomst. Maar het belangrijkste feit waarom er een bewijs geleverd moet worden dat de machine veilig is, is dat de Europese Machinerichtlijn 2006/42/EG de fabrikant verplicht tot het samenstellen van een Technisch Dossier per machine of een serie van machines. Hier geldt ook dat er sprake is van veel papierwerk, hetgeen de meeste technici met weinig vreugde zullen doen. Misschien is dat ook de reden waarom we in de praktijk moeten vaststellen, dat het opstellen van een goed en compleet Technisch Dossier bij veel machinefabrikanten geen prioriteit heeft. De afgelopen 21 jaar die ik op het vakgebied van machineveiligheid bezig ben, ben ik nog weinig machinebouwers tegengekomen die een up-to-date Technisch Dossier konden laten zien. Bij navraag reageren de meeste machinebouwers dan met ‘ik heb wel iets maar vraag er liever maar niet naar’. Bij onze consultancy klussen budgetteren we altijd een aantal uren voor de controle van het opgestelde Technisch Dossier. Meestal houden we een deel van deze budgeturen over. Als we dan met het betreffende bedrijf in gesprek gaan, krijgen we excuses te horen die we in de loop der jaren al ‘tig’ keer hebben gehoord. ‘We hadden het eerder wel maar waar het nu exact is weet ik niet’ is een veelgehoord excuus. Het andere excuus ‘we hebben wel alles digitaal beschikbaar, maar ik weet niet waar we het zo snel kunnen vinden’ scoort bijna even hoog.

Waarom zijn Technische Dossiers niet beschikbaar? Natuurlijk is de eerste reden dat een techneut geen accountant is en dus niet in de wieg gelegd is om een complete administratie op te zetten en bij te houden. Als tweede reden kunnen we natuurlijk aanvoeren dat het erg saai en minder leuk werk is. Een nieuwe machine construeren is toch veel spannender. Als derde reden zouden we kunnen bedenken dat de machinebouwer er geen of zeer weinig waarde aan hecht. Maar misschien is het ontbreken van kennis over de exacte inhoud van een Technisch Dossier een belangrijk, vaak een niet genoemd, excuus. Als laatste en misschien wel de meest voorkomende reden is het feit dat veel managers /eigenaren van machinefabrieken niet op de hoogte zijn van dit soort verplichtingen en op dit gebied door hun medewerkers vaak dom worden gehouden. Eigenlijk best een discutabele zaak want het gaat hier wel over de aansprakelijkheden van het bedrijf. Ik zie sommige lezers nu bedenkelijk hun mondhoeken optrekken omdat ze van mening zijn dat het nog niet zo’n vaart zal lopen, want zij hebben op diverse seminars gehoord dat er nog nooit een fabrikant is aangesproken op of veroordeeld is voor het feit dat hij zijn Technisch Dossier niet op orde had. In principe hebben ze dan ook nog gelijk, omdat er weinig jurisprudentie bekend is over rechtszaken op dit gebied. Maar wat niet geweest is, kan dat niet komen? We hebben hier wel te maken met het feit dat er in de wetgeving is vastgelegd dat er een Technisch Dossier moet worden opgesteld voordat de machine geleverd mag worden met een EG-Verklaring van Overeenstemming. In de overwegingen van de Machinerichtlijn wordt dit als volgt aangegeven: Het is absoluut noodzakelijk dat de fabrikant of diens in de Gemeenschap gevestigde gemachtigde, alvorens de EG-verklaring van overeenstemming op te stellen, een technisch constructiedossier samenstelt. De volledige documentatie behoeft evenwel niet permanent in materiële vorm voorhanden te zijn, maar moet op verzoek beschikbaar gemaakt kunnen worden. Genoemde documentatie behoeft geen gedetailleerde tekeningen van de voor de fabricage van de machines gebruikte onderdelen te bevatten, behalve indien kennis daarvan voor de controle van de overeenstemming met de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen onontbeerlijk is.

In artikel 5 van de Machinerichtlijn 2006/42/EG staat dat de fabrikant, voordat hij de machine in de handel brengt of in bedrijf stelt, zich ervan moet vergewissen dat deze machine in overeenstemming is met de toepasselijke, in bijlage I van de Machinerichtlijn vermelde essentiële gezondheids- en veiligheidseisen en dat het in bijlage VII van de Machinerichtlijn, afdeling A, bedoelde Technisch Dossier beschikbaar moet zijn. In de genoemde Bijlage VII van de Machinerichtlijn 2006/42/EG wordt exact aangegeven wat de inhoud van een Technisch Dossier moet zijn. Dus aan duidelijkheid, van wat er geëist wordt, kan het niet liggen.

Als we dan wel een keer een Technisch Dossier onder ogen krijgen, is het vaak een dossier met allerlei projectgegevens, correspondentie en mailtjes maar met zeer weinig relevante veiligheid technische gegevens. Soms is het zelfs een Technisch Dossier dat gaat over een machine die helemaal niet op de machine lijkt waarvoor we het Technisch Dossier opvragen. Het wel beschikbare Technische Dossier blijkt dan ook nog eens jaren geleden samengesteld te zijn door iemand die niet meer werkzaam is bij het bedrijf. Een verdere toelichting op het Technisch Dossier behoort dan ook direct tot de onmogelijkheden. Voor de lezer van het Technisch Dossier dus zo iets van ‘zoek het zelf maar uit’.

Schijnbaar is het belang van het opstellen van een goed Technisch Dossier nog niet bij iedereen doorgedrongen. Waarom is dat Technische Dossier dan zo belangrijk? Heel simpel kunnen we stellen dat het de belangrijkste bewijslast is om aan te kunnen tonen dat de betreffende fabrikant alles in het werk gesteld heeft om een veilige machine te leveren. Het ontbreken van een goed up-to-date Technisch Dossier is dan ook direct onvoldoende bewijs.

In eerdere columns heb ik al eens aangegeven, dat het gebrek aan kennis van de Europese Richtlijnen ook door de Inspectie SZW (SZW rapport publicatie augustus 2013 (2011 /2012) genoemd wordt als de hoofdoorzaak van het leveren van onveilige machines. In het betreffende rapport schrijft de Inspectie SZW: ‘Uit de resultaten van de inspecties en op basis van de ervaringen van de inspecteurs blijkt dat veel marktdeelnemers het proces voor het op de markt brengen van veilige producten niet echt begrijpen. Men weet wel dat een product aan iets moet voldoen, maar wat er exact moet gebeuren is hen niet bekend’.

Onder de lezers van dit blad zijn er veel machinebouwers en robot system integrators. Misschien mag ik hen gewoon de simpele vraag stellen waarom het Technisch Dossier een ondergeschoven kindje blijft? Wanneer dit zo blijft, zou het best eens mogelijk zijn dat in de toekomst de Inspectie SZW een keer een steekproefproject ‘Controle van Technische Dossiers’ zal opstarten. Hoort u dan bij de bedrijven die men in gebreke kan stellen?

Is het samenstellen van een Technisch Dossier dan zo moeilijk? Volgens ons niet! Veel gegevens die men in een Technisch Dossier moet opnemen zouden al beschikbaar moeten zijn (zijn vaak ook beschikbaar). Denk hierbij aan de risicobeoordeling die men moet opstellen, de gebruiksaanwijzing die geschreven moet worden, de elektrische en pneumatische schema’s (eventueel ook de hydraulische schema’s), de deelhandleidingen en de verklaringen van toeleveranciers. Daarom een advies: begin direct bij de start van een project van een nieuwe machine met het samenstellen van het Technische Dossier. Het kan dan qua tijd en inspanning, die men nodig heeft om de gevraagde extra documenten op te stellen, best eens meevallen. Een goede template kan hierbij wonderen doen. Een document dat men misschien niet gewend is om op te stellen is een lijst met de van toepassing zijnde eisen van de, van toepassing zijnde, richtlijnen. Echter wil men op de juiste wijze omgaan met machineveiligheid, moet men al in de ontwerpfase vaststellen welke eisen van toepassing zijn op de machine die men aan het bouwen is. Hoe kan men anders, in overeenstemming met de betreffende richtlijn, iets ontwerpen en bouwen? Als het goed is ontstaat er al vanaf het ontwerp een soort checklist. Om vast te stellen welke eisen van toepassing zijn, zijn er diverse prachtige handzame checklisten in omloop. Misschien hebt u al eens een checklist gezien? Op de meeste machineveiligheid trainingen is het invullen van en het werken met een goede checklist een onderdeel van de training.

Nog een tip voor de techneuten! Geef bij het opstellen van een budget van een nieuwe machine direct aan dat ook voor het opstellen van een Technisch Dossier tijd en kosten meegenomen moeten worden. Is er in ieder geval geen budgettaire reden meer om het niet te doen. Misschien blijft er dan alleen de uitdaging over om dit deel van het engineeringsproces ook te doen. Misschien één van de goede voornemens voor het nieuwe jaar 2015?

Bert Stap